گوسفنـدانی که آینـده را می جـوند

حال به این نکته توجه داشته باشید که بر اساس کارشناسی حدود ۷۵ درصد از مراتع استان ارزش «زیست محیطی» و ۲۵ درصد ارزش «مرتعی» دارند. یعنی اینکه ۷۵ درصد از مراتع مازندران تنها باید برای حفظ اکوسیستم و قدرت خاکی آبی این سرزمین استفاده شوند و ۲۵ درصد برای چرای دام‌ها مناسب است اما وجود بیشتر از ظرفیت دام در مراتع استان سبب شده است تا ارزش زیست محیطی منابع استان در خطر قرار گیرد.

class="hs-cp-body">

عبارت - گروه جامعه: مراتع، جزو مهم‌ترین سرمایه‌های زیستی یک کشور به حساب می‌آیند که بایستی در حفظ وسعت و تنوع زیستی آن‌ها کوشیده و به تقویت آن‌ها پرداخت. اما اغلب مراتع در این میان مورد غفلت قرار می‌گیرند و کم‌تر نسبت به آن‌ها توجه می‌شود. آمارها نشان می‌دهد در ایران بیش از ۸۴ میلیون هکتار مرتع وجود دارد و بهره‌برداری غیرعلمی از این مراتع باعث شده است که با خطر جدی روبه‌رو شوند؛ در حالی‌که در همین مراتع ۷ هزار گونه گیاهی وجود دارد که می‌تواند در صنعت گیاهان دارویی بسیار تاثیرگذار باشد.

از این میزان  387 هزار هکتار مرتع در استان مازندران وجود دارد که 66 درصد آن از لحاظ مرغوبیت، درجه یک است و حدود 30 درصد از اراضی نیز مرغوبیت درجه 2 دارد و با مدیریت، قابل ارتقا به درجه یک هستند.

به گفته کارشناسان منابع طبیعی، مرتع زمینی است با پوشش نباتات طبیعی خودرو که پوشش گیاهی آن غالباً علفی چندساله، بوته‌ای، بعضاً درختچه‌ای و به‌ندرت دارای درختان پراکنده بوده و در فصل چرا صرفاً مورد تعلیف دام قرار می‌گیرد و همچنین دارای کارکردهای متعددی از قبیل حفظ آب و خاک، ارزش‌های زیست‌محیطی و در صورت فراهم بودن شرایط یکی از منابع تامین غذای دام اهلی و وحوش بیابان است. آمارها نشان می‌دهد ۵۲ درصد از سطح کشور را مراتع تشکیل می‌دهند.

نکته غم انگیز اما اینکه ما با استفاده نادرست از این منابع طبیعی به خصوص با چرای بی رویه و غیرمجاز دام‌ها کمر به نابودی این زیست بوم ارزشمند در طبیعتمان بسته ایم و هرساله خسارت های جبران ناپذیری را به بدنه آن وارد می‌کنیم. البته خوش‌بختانه سرانه مراتع ما نسبت به استاندارد جهانی بیش‌تر است و این نکته مثبتی است که باید به آن توجه داشته باشیم. هر چند که ۲۵ درصد ارزش هر هکتار مرتع مربوط به تولید علوفه و ۷۵ درصد آن مربوط به ارزش‌های زیست‌محیطی است. بنابراین حفظ، احیاء، توسعه و بهره‌برداری از مراتع بیش از آن‌که از دیدگاه تعلیف دام داری اهمیت داشته باشد، از نظر زیست‌محیطی ارزشمند است.

طبق آمار بیش از ۱۲۴ میلیون واحد دامی در کشور وجود دارد که حدود ۸۳ میلیون واحد دامی آن وابسته به مرتع هستند. این در صورتی است که مراتع موجود کشور تنها می‌تواند خوراک ۳۷ میلیون واحد دامی در مدت ۷ ماه یا ۲۴/۶ میلیون واحد دامی در مدت یک‌سال را تامین کند.

مراتع مازندران نیز برای چرای حدود 743 هزار واحد دامی ظرفیت دارد در صورتی که هم اکنون بیش از یک میلیون و 305 هزار واحد دامی در مراتع استان وجود دارد که حدود 40 درصد بیشتر از ظرفیت آن است! به زبان دیگر طبق گفته مسئولان تعداد بهره برداران منابع طبیعی مازندران حدود 13 هزار خانوار است درحالی که ظرفیت موجود مراتع استان برای حدود 6 هزار خانوار مناسب است. یعنی چیزی کمتر از نیمی از خانوارهای فعلی.

حال به این نکته توجه داشته باشید که بر اساس کارشناسی حدود 75 درصد از مراتع استان ارزش «زیست محیطی» و 25 درصد ارزش «مرتعی» دارند. یعنی اینکه 75 درصد از مراتع مازندران تنها باید برای حفظ اکوسیستم و قدرت خاکی آبی این سرزمین استفاده شوند و 25 درصد برای چرای دام‌ها مناسب است اما وجود بیشتر از ظرفیت دام در مراتع استان سبب شده است تا ارزش زیست محیطی منابع استان در خطر قرار گیرد.  

چرای دام بر خاک مرتع تأثیرات بسیاری دارد، ‌مخصوصاً در مواقعی که خاک مرتع مرطوب است این کار باعث سفت شدن آن می شود. در نتیجه علاوه بر اینکه قابلیت نفوذ خاک نسبت به نزولات کاهش خواهد یافت، ‌نگهداری خاک نسبت به آب نیز کاهش می یابد. در نتیجه گیاهان به علت جریان سطحی آبها و هدر رفتن سریع رطوبت خاک از نسبت کمتری از رطوبت و بارندگی منطقه استفاده خواهند کرد. همچنین به علت فشرده شدن خاک، ریشه گیاهان به مقدار کمتری در خاک نفوذ می نمایند. از طرف دیگر در چنین شرایطی سبز شدن بذور گیاهان مرتعی مشکل خواهد بود.

درسال جاری ماجرای کودپاشی در مراتع نیز حاشیه های بسیاری به همراه داشت. این طرح در مازندران موافقان و مخالفین پر تعدادی دارد و هر از گاهی یکی از مسئولین مربوطه در این رابطه به اظهارنظر می‌پردازد. طرحی که بسیاری آن را در بلندمدت مخرب می‌دانند.

هرچه هست بالاخره باید برای حفاظت از مراتع از سیستم های نوین بهره گرفت. یکی از این روش ها «قرق مرتع» است. قرق عبارت است از جلوگیری از ورود دام به مرتع با اهداف مشخص برای مدت معین. این کار یکی از موثرترین روشهای احیاء و اصلاح است که با هدف تقویت پوشش گیاهی، تولید بذر ، حفاظت خاک، حمایت ونگهداری، مطالعه وبررسی پوشش گیاهی و ... صورت می‌گیرد و در هر مورد عوامل دخیل در انتخاب محل قرق متفاوت خواهد بود.

به عقیده کارشناسان اما قرق‌های بومی تنها با نظام‌های مدیریت عرفی می‌توانند زنده بماند و نمی‌توان در قالب ساز و کارهای مناطق حفاظت شده فعلی و تفکر دولتی مدیریت شود. نقش دولت در قرق‌های بومی نباید در قالب تصدی‌گری و حتی تسهیل‌گری باشد چون همین تسهیل‌گری به نوعی تبلیغ شیوه تفکر دولتی است.

دولت فقط باید این قرق‌ها را به رسمیت شناخته و حمایت‌های قانونی را از آنها به عمل آورد و سازمان محیط زیست می‌تواند با به رسمیت شناختن حقوق این جوامع بر سرزمین، واگذاری تصدی‌گری و مدیریت بهره‌برداری از منابع طبیعی قلمرو و همچنین کمک به ایجاد منابع معیشتی جایگزین مانند بهره‌برداری از گیاهان دارویی، توسعه اکوتوریسم و ساماندهی و مدیریت شکار و غیره ایفای نقش کند.

استان مازندران افزون بر 2 میلیون هکتار مساحت دارد که بیش از 90 درصد از این مساحت را منابع طبیعی مانند جنگل، دشت و یا همین مراتع تشکیل می دهد و به نوعی حیات این سرزمین و مردمانش با آن ارتباطی تنگاتنگ دارد. همچنین منابع طبیعی مازندران با 2 مدیریت شامل مدیریت منابع طبیعی مازندران - منطقه ساری و منابع طبیغی غرب مازندران منطقه نوشهر اداره می شود.


تاريخ انتشار: ۱۳۹۹/۷/۷  |  ساعت انتشار: ۱۱:۳۱  |  کد خبر: ۹۲۴۶۲۴۵  |  منبع: عبارات  | 

نظر شما

- از تایپ جملات فارسی با حروف انگلیسی خودداری نمایید.
- از ارسال پیام های تکراری که دیگر مخاطبان آن را ارسال کرده اند خودداری نمایید.
نام:
ایمیل:  
نظر:  
کد امنیتی :
 

ارسال
  • پربیننده‌ترین اخبار ۴۸ ساعت گذشته

  • پربیننده‌ترین اخبار ۲۴ ساعت گذشته

  • پربیننده‌ترین اخبار ۶ ساعت گذشته

  • پربیننده‌ترین اخبار اخبار اجتماعی